FSH i LH - kluczowe hormony płodności. Normy, badania i interpretacja wyników

Wiele osób, które rozpoczynają diagnostykę niepłodności, po raz pierwszy słyszy o hormonach FSH i LH. Lekarze często zlecają ich oznaczenie na samym początku - i nie bez powodu. To właśnie one odpowiadają za najważniejsze procesy związane z płodnością. Bez ich prawidłowego działania nie byłoby ani owulacji, ani produkcji plemników, a zajście w ciążę byłoby niemożliwe.
Ale czym właściwie są FSH i LH, kiedy warto je zbadać i o czym mogą świadczyć nieprawidłowe wyniki.

FSH i LH - dwa hormony, które „sterują” płodnością

FSH (hormon folikulotropowy) i LH (hormon luteinizujący) to białkowe hormony wydzielane przez przysadkę mózgową. Wspólnie nazywane są gonadotropinami, ponieważ regulują pracę gonad - jajników u kobiet i jąder u mężczyzn.
Można powiedzieć, że pełnią rolę dyrygentów orkiestry hormonalnej:

FSH dba o to, by powstawały komórki jajowe i plemniki,
LH odpowiada za owulację u kobiet i produkcję testosteronu u mężczyzn

To subtelna gra hormonów, jeśli którykolwiek z nich działa nieprawidłowo, cały układ rozrodczy może przestać funkcjonować tak, jak powinien.

Jak działają FSH i LH u kobiet?

W organizmie kobiety te hormony sterują cyklem miesiączkowym:

FSH - stymuluje dojrzewanie pęcherzyków Graafa w jajnikach i produkcję estrogenów. To dzięki niemu w każdym cyklu rośnie pęcherzyk, który w odpowiednim momencie może uwolnić komórkę jajową.

LH - wywołuje owulację i pobudza produkcję progesteronu, który przygotowuje błonę śluzową macicy na przyjęcie zapłodnionej komórki.

Bez FSH i LH nie ma owulacji - a więc i szansy na ciążę.
Hormony te również mają korzystny wpływ na libido kobiet.

Co ciekawe, to właśnie na oznaczeniu LH bazują popularne testy owulacyjne, które wykrywają jego nagły wzrost w moczu.

A jak działają u mężczyzn?

U panów FSH i LH są równie ważne, choć pełnią inne funkcje:

FSH - stymuluje spermatogenezę, czyli produkcję plemników.

LH – pobudza komórki Leydiga do wydzielania testosteronu, który odpowiada m.in. za libido, płodność i męskie cechy płciowe.

Zbyt niskie stężenie tych hormonów może prowadzić do obniżonej jakości nasienia, a w konsekwencji - trudności z poczęciem dziecka.

Kiedy lekarz zleca badanie FSH i LH?

Badanie FSH i LH z krwi żylnej jest szybkie i łatwe, a dostarcza wielu cennych informacji. Wykonuje się je m.in. w przypadku:

problemów z zajściem w ciążę,
podejrzenia PCOS (zespołu policystycznych jajników),
diagnostyki niepłodności męskiej (np. przy oligospermii - zbyt małej liczbie plemników),
nieregularnych lub zanikających miesiączek,
podejrzenia przedwczesnej menopauzy,
zaburzeń dojrzewania płciowego u dzieci i nastolatków.

To jedno z podstawowych badań hormonalnych, od którego często zaczyna się cała diagnostyka niepłodności.

Aby zobaczyć pełnię obrazu klinicznego to poziom hormonów LH i FSH powinny być oznaczone razem z hormonami, których wydzielanie regulują, czyli z estrogenami, progesteronem i testosteronem. Takie zestawienie pozwoli lekarzowi na stwierdzenie, czy występujące zaburzenia są związane z chorobą przysadki, czy może problem leży na poziomie gonad.

Jak przygotować się do badania FSH i LH?

Nie trzeba być na czczo, nie trzeba też specjalnej diety. Kluczowy jest jednak moment badania, uwzględniający fazę cyklu miesiączkowego:

FSH – najlepiej wykonać na początku cyklu miesiączkowego, między 2.–5. dniu cyklu.
LH - w połowie cyklu, czyli 12.–14. dzień (przy 28-dniowym cyklu miesiączkowym), gdy chcemy ocenić czy owulacja przebiega prawidłowo. W pozostałych - zazwyczaj w pierwszej połowie cyklu miesiączkowego (ok. 3.–5. dnia cyklu) lub w drugiej połowie cyklu (ok. 21. dnia cyklu).

Dzięki temu lekarz może prawidłowo zinterpretować wynik i porównać go z normami dla danej fazy cyklu.

Co oznacza nieprawidłowy wynik?

Podwyższony poziom FSH i LH - mogą świadczyć o pierwotnej niewydolności jajników lub jąder. Wysokie FSH w fazie folikularnej często wskazuje na obniżoną rezerwę jajnikową, co utrudnia zajście w ciążę. Wynika to z tego, że niski poziom hormonów wydzielanych przez gonady stymuluje przysadkę do syntezy większej ilości LH i FSH. Taki stan jest określany mianem hipogonadyzmu hipergonadotropowego.
Podwyższony poziom LH występuje u kobiet z niedorozwojem jajników, chorych na zespół policystycznych jajników oraz w okresie menopauzy.
Podwyższony poziom FSH w fazie folikularnej cyklu menstruacyjnego może zwiastować problemy u pacjentki z zajściem w ciążę.
Obniżony poziom FSH i LH – najczęściej spowodowany jest niewydolnością przysadki mózgowej. W takim przypadku powoduje to również niewydolność gonad, czyli jąder i jajników. Taki stan jest nazywany w literaturze hipogonadyzmem hipogonadotropowym.
Niski poziom LH może również występować w przebiegu nadczynności jajników.
Obniżenie FSH najczęściej wynika z opisanej wcześniej dysfunkcji przysadki mózgowej.

Objawy, które mogą towarzyszyć zaburzeniom, to m.in. brak miesiączki, brak owulacji, obniżone libido, trudności z poczęciem dziecka.

Stosunek LH do FSH

Normy różnią się w zależności od laboratorium, ale równie ważny jak sam wynik jest stosunek LH do FSH:

prawidłowo bliski 1,
0,5–0,6 może wskazywać na niedoczynność przysadki mózgowej. Stosunek ten zmniejsza się również po menopauzie i wynosi wtedy 0,4-0,7.
1,5–3 często spotyka się u kobiet z PCOS.

Interpretacja zawsze należy do lekarza. Sam wynik z laboratorium to tylko część układanki.

Skorzystaj z naszej wyszukiwarki i sprawdź, gdzie najbliżej Ciebie wykonasz badanie

FSH (Folikulotropina)

LH (Luteotropina)

Dzięki temu szybko znajdziesz laboratorium, porównasz ceny i umówisz badanie online - bez zbędnego stresu i czekania.

Dlaczego warto badać FSH i LH razem z innymi hormonami?

Aby uzyskać pełny obraz, oznacza się także:

AMH (Anti-Müllerian Hormone)

Źródła:

1. Dee Unglaub Silverthorn - Fizjologia człowieka - zintegrowane podejście. PZWL, wydanie 1, 2018
2. lek. med. Ewelina Malec - Hormon luteinizujący (lutropina), https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/173855,hormon-luteinizujacy-lutropina
3. lek. med. Katarzyna Jamruszkiewicz - Hormon folikulotropowy, https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/172383,hormon-folikulotropowy